Regulamin programu weryfikacji emisji z operacji transportowych

Program obejmuje dobrowolną weryfikację deklaracji emisji gazów cieplarnianych z operacji łańcucha transportowego. Przedmiotem weryfikacji jest deklaracja emisji za wskazany okres sprawozdawczy, a nie przedsiębiorstwo, wyrób ani system zarządzania. Po potwierdzeniu deklaracji Multicert wydaje oświadczenie weryfikacyjne, przyznaje prawo do posługiwania się znakiem i zamieszcza wynik w publicznym rejestrze.

Adresatem programu są spedycje, przewoźnicy i operatorzy logistyczni organizujący lub wykonujący przewóz towarów. Ich klienci mogą oczekiwać danych emisyjnych na potrzeby własnej sprawozdawczości albo kwalifikacji dostawców.

EN ISO 14083:2023 nie ustanawia samodzielnie ogólnego obowiązku weryfikacji. Rozporządzenie (UE) 2026/1030 przewiduje odrębne zasady weryfikacji i akredytacji, stosowane zasadniczo od 2 grudnia 2030 r. Niniejszy program służy dobrowolnej weryfikacji deklaracji emisji przed tą datą i pozostaje poza zakresem tego rozporządzenia.

Kryterium weryfikacji jest EN ISO 14083:2023 „Gazy cieplarniane — Kwantyfikacja i raportowanie emisji gazów cieplarnianych powstających w wyniku eksploatacji łańcuchów transportowych”. Norma obejmuje wszystkie gałęzie transportu oraz operacje w węzłach przeładunkowych i określa jednolity sposób wyznaczania wartości emisji oraz ich intensywności.

EN ISO 14083:2023 określa sposób obliczania i przedstawiania emisji. Program nie obejmuje certyfikacji przedsiębiorstwa ani systemu zarządzania na zgodność z tą normą. Wydawane oświadczenie dokumentuje wynik weryfikacji konkretnej deklaracji emisji względem wskazanych kryteriów.

Jeżeli zleceniodawca weryfikowanego podmiotu wymaga przedstawienia wyniku według dodatkowych reguł branżowych, reguły te wskazuje się w umowie jako kryterium uzupełniające. Weryfikacja obejmuje wówczas także zgodność z nimi, a zastosowane kryteria odnotowuje się w oświadczeniu weryfikacyjnym i w rejestrze.

Program uwzględnia wymagania ISO/IEC 17029 dotyczące bezstronności, kompetencji, struktury i przebiegu weryfikacji. Poszczególne zlecenia prowadzimy zgodnie z metodyką określoną w ISO 14064-3.

Weryfikację prowadzimy na ograniczonym poziomie pewności. Zakres czynności jest wówczas węższy niż przy racjonalnym poziomie pewności. Obejmuje zapytania, procedury analityczne, przegląd dokumentów źródłowych i uzgodnienie próby zleceń z ewidencją operacyjną. Wniosek ma postać negatywną: jednostka wskazuje, czy stwierdziła cokolwiek, co świadczyłoby o istotnej nieprawidłowości deklaracji emisji.

Próg istotności ustala się przed rozpoczęciem czynności i zapisuje w umowie. Poziom pewności podajemy w oświadczeniu weryfikacyjnym i w rejestrze, aby odbiorca mógł prawidłowo ocenić znaczenie wyniku. Weryfikacja na racjonalnym poziomie pewności jest dostępna na odrębne zamówienie, po ustaleniu zakresu czynności i ceny.

Weryfikacja dotyczy poprawności deklaracji emisji względem wskazanych kryteriów. Nie obejmuje oceny efektywności środowiskowej przewoźnika, porównania go z innymi przedsiębiorstwami ani przyznania punktów, klasy lub miejsca w rankingu. Wynik pozytywny nie oznacza, że przewozy są niskoemisyjne.

Weryfikacja jest dobrowolna i nieakredytowana. Pozostaje poza zakresem akredytacji Polskiego Centrum Akredytacji nr AC 210, która obejmuje certyfikację zakładowej kontroli produkcji wyrobów budowlanych i nie odnosi się do walidacji ani weryfikacji informacji środowiskowych.

Oświadczenie weryfikacyjne nie zastępuje weryfikacji prowadzonej w systemach unijnych. Dotyczy to w szczególności rozporządzenia (UE) 2026/1030 po rozpoczęciu stosowania jego zasadniczych przepisów, systemu handlu uprawnieniami do emisji oraz mechanizmu dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO₂. Są to odrębne procedury z udziałem weryfikatorów akredytowanych według zasad określonych przepisami unijnymi.

Weryfikacja nie potwierdza spełnienia wymagań programów oceny dostawców prowadzonych przez podmioty trzecie, które stosują własne metodyki punktowe. Oświadczenie może stanowić dowód przedkładany w takim programie, jednak o jego uznaniu i sposobie uwzględnienia decyduje wyłącznie podmiot prowadzący ten program.

Podstawą weryfikacji są zapisy powstające w zwykłym toku działalności. W zakresie paliw i energii obejmują faktury, zestawienia zakupów i rozliczenia kart paliwowych. Dane operacyjne pochodzą między innymi z telematyki, tachografów i ewidencji zleceń transportowych. Sprawdzamy także umowy z podwykonawcami oraz model obliczeniowy. Każda zadeklarowana wartość musi być powiązana z danymi pierwotnymi.

Jeżeli przewozy zlecone podwykonawcom wchodzą w zakres zgłoszonej usługi transportowej, dotyczące ich emisje uwzględnia się w deklaracji. Jeżeli zgłaszający zastosował wartości domyślne, musi wskazać ich źródło, zakres zastosowania i przyjęte założenia.

Weryfikację prowadzimy zdalnie, z użyciem technik informacyjno-komunikacyjnych. Wizyta u weryfikowanego podmiotu nie jest warunkiem wydania oświadczenia. Możemy ją przeprowadzić przy podwyższonym ryzyku albo na żądanie odbiorcy weryfikowanego podmiotu.

Oświadczenia nie wydaje się na podstawie danych, których nie da się odtworzyć z zapisów. Brak wystarczających i odpowiednich dowodów może prowadzić do niepotwierdzenia deklaracji albo odmowy wydania oświadczenia weryfikacyjnego.

Za sporządzenie deklaracji emisji i jej zgodność z kryteriami odpowiada zgłaszający. Multicert weryfikuje gotową deklarację i odpowiada za to, aby oświadczenie weryfikacyjne opierało się na wystarczających i odpowiednich dowodach obiektywnych.

Multicert nie przygotowuje i nie weryfikuje tej samej deklaracji emisji dla tego samego zgłaszającego. Nie dobieramy za niego granic, danych, wskaźników emisji, założeń ani zasad alokacji, nie uzupełniamy braków i nie wykonujemy obliczenia, które mielibyśmy następnie weryfikować. Rozdzielenie tych czynności między różne osoby nie usuwa zagrożenia samooceny.

Możemy przekazywać informacje ogólne o wymaganiach EN ISO 14083:2023, metodologii, technikach i standardowych narzędziach oraz udostępniać wykaz danych potrzebnych do obliczenia. Informacje te nie obejmują rozwiązań przygotowanych dla konkretnego zgłaszającego. Użycie standardowego narzędzia nie przenosi na Multicert odpowiedzialności za deklarację: zgłaszający sam wprowadza dane, wybiera parametry i zatwierdza wynik jako własny.

Jeżeli zgłaszający potrzebuje konsultacji albo wykonania obliczenia, korzysta z wybranego przez siebie doradcy niezależnego od procesu weryfikacji. Multicert nie uzależnia przyjęcia zlecenia od skorzystania z określonego doradcy i nie sugeruje, że taki wybór uprości, przyspieszy albo ułatwi uzyskanie wyniku pozytywnego.

Przed przyjęciem zlecenia ustalamy autora deklaracji oraz powiązania własnościowe, organizacyjne, osobowe, finansowe, umowne i marketingowe, które mogą zagrozić bezstronności. Jeżeli zagrożenia nie można wyeliminować albo ograniczyć do akceptowalnego poziomu, zlecenia nie przyjmujemy.

Oświadczenie dokumentuje wynik weryfikacji deklaracji emisji za wskazany okres sprawozdawczy. Wynik pozostaje przypisany do tej deklaracji i tego okresu. Nie prowadzimy z tego tytułu audytu nadzoru. Deklaracja emisji za kolejny okres podlega odrębnej weryfikacji.

Prawo do posługiwania się znakiem jest ograniczone w czasie. Wygasa po 12 miesiącach od wydania oświadczenia albo z chwilą zadeklarowania przez przedsiębiorstwo emisji za kolejny okres bez ich weryfikacji, zależnie od tego, które zdarzenie nastąpi wcześniej. Ograniczenie wynika ze zmienności danych, w tym struktury floty, udziału podwykonawców i struktury zużycia paliw.

Każdy wynik pozytywny trafia do publicznego rejestru wraz ze wskazaniem okresu sprawozdawczego, granic systemu, objętych gałęzi transportu, wariantu i poziomu pewności. Odbiorca może samodzielnie sprawdzić, czego wynik dotyczy.

Znak potwierdza weryfikację deklaracji emisji, a nie certyfikację przedsiębiorstwa. Zawsze występuje z okresem sprawozdawczym, którego dotyczy. Wolno go stosować w komunikacji między przedsiębiorstwami: w odpowiedziach na zapytania zleceniodawców, ofertach, dokumentacji przetargowej, kwalifikacji przewoźników oraz przy deklaracji emisji. Szczegółowe zasady określa księga znaku.

Znak musi zawierać okres sprawozdawczy i może dotyczyć wyłącznie operacji objętych weryfikacją. Nie wolno przedstawiać go jako oceny, klasy, miejsca w rankingu ani potwierdzenia zgodności przedsiębiorstwa z ISO 14083. Zabronione jest również sugerowanie certyfikacji akredytowanej lub urzędowej oraz posługiwanie się znakiem po wygaśnięciu, zawieszeniu lub cofnięciu prawa do jego stosowania.

Znak nie jest twierdzeniem dotyczącym ekologiczności i nie wolno go przedstawiać jako takiego. W szczególności nie wolno łączyć go z określeniami sugerującymi neutralność klimatyczną, zeroemisyjność albo kompensację emisji. Program nie obejmuje weryfikacji takich twierdzeń.

Znak stosuje się w postaci przekazanej przez Multicert, bez zmiany proporcji i kolorystyki oraz bez usuwania numeru oświadczenia. Poprawność używania możemy sprawdzać na podstawie materiałów publicznie dostępnych. Na wniosek posiadacz przekazuje przykłady zastosowania w terminie 14 dni. Użycie niezgodne z regulaminem skutkuje wezwaniem do usunięcia znaku w terminie 14 dni, a bezskuteczny upływ tego terminu stanowi przesłankę zawieszenia.

Prawo do znaku zawieszamy przy nieprawidłowym używaniu znaku po bezskutecznym wezwaniu, przy ujawnieniu okoliczności podważających dane objęte weryfikacją, które można wyjaśnić, oraz przy nieprzekazaniu dokumentów niezbędnych do wyjaśnienia takiej okoliczności.

Oświadczenie weryfikacyjne cofamy, gdy wynik oparto na dokumentach nieprawdziwych lub istotnie niekompletnych, gdy przyczyna zawieszenia nie zostanie usunięta w wyznaczonym terminie, przy rażącym nadużyciu znaku, na wniosek posiadacza oraz w razie zakończenia przez niego działalności. Cofnięcie odnosi się do wyniku weryfikacji, a nie do obliczenia, które pozostaje dokumentem przedsiębiorstwa.

O stwierdzonej przesłance zawiadamiamy na piśmie, wskazując podstawę i termin na zajęcie stanowiska, nie krótszy niż 14 dni. Decyzję podejmuje osoba niezaangażowana w pierwotną weryfikację, a od decyzji przysługuje odwołanie. Zawieszenie trwa do usunięcia przyczyny, nie dłużej niż 6 miesięcy. Po tym okresie oświadczenie zostaje cofnięte.

Zawieszenie, przywrócenie i cofnięcie odnotowujemy w rejestrze publicznym wraz z datą zmiany statusu i ogólnie ujętą przyczyną, bez ujawniania informacji poufnych. Wpis o cofnięciu pozostaje widoczny przez 24 miesiące.

Czynności wykonuje osoba spełniająca udokumentowane kryteria kompetencji: zna zasady kwantyfikacji emisji gazów cieplarnianych i normę stanowiącą kryterium, rozumie przebieg przewozu towarów i stosowaną dokumentację oraz potrafi weryfikować deklaracje na ograniczonym poziomie pewności. Kryteria, sposób ich potwierdzania i tryb nadzoru nad kompetencjami określa odrębna procedura.

Weryfikacja operacji w transporcie morskim, lotniczym, kolejowym lub innej gałęzi wymaga potwierdzonej kompetencji właściwej dla tej gałęzi. Jeżeli zespół nią nie dysponuje, dana operacja zostaje wyłączona z zakresu, a wyłączenie odnotowane w oświadczeniu i w rejestrze.

Multicert występuje jako niezależna strona trzecia. Nie świadczy weryfikowanemu podmiotowi usług doradczych dotyczących ograniczania emisji lub organizacji przewozów i nie uczestniczy w wyborze jego podwykonawców. Osoba wykonująca czynności weryfikacyjne składa oświadczenie o braku konfliktu interesów. Decyzję podejmuje osoba, która nie uczestniczyła w tych czynnościach.

Od decyzji weryfikacyjnej przysługuje odwołanie w terminie 30 dni. Rozpatruje je osoba niezaangażowana w kwestionowaną decyzję. Skargi na działanie Multicert w ramach programu rozpatrujemy zgodnie z udokumentowaną procedurą. Dane weryfikowanego podmiotu, w tym stawki i relacje handlowe wynikające z ewidencji zleceń, pozostają poufne. Za zgodą publikujemy wyłącznie informacje rejestrowe.