Czym jest CBAM
Mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO₂ (CBAM, ang. Carbon Border Adjustment Mechanism) ustanowiono rozporządzeniem (UE) 2023/956. Jego celem jest to, aby za emisje wbudowane w niektóre towary przywożone do Unii Europejskiej (UE) zapłacono cenę porównywalną z ceną emisji przy produkcji w UE. Według oficjalnego przewodnika Komisji Europejskiej od 1 stycznia 2026 r. CBAM stosuje się w fazie definitywnej.
CBAM dotyczy przywozu wybranych towarów z sześciu sektorów: cementu, żelaza i stali, aluminium, nawozów, energii elektrycznej i wodoru. O objęciu konkretnego towaru decyduje jego kod w wykazie towarów CBAM.
Terminy i obowiązki importera
| Termin | Co się dzieje |
|---|---|
| 1 stycznia 2026 r. | Początek fazy definitywnej. Przy przywozie powyżej progu organy celne sprawdzają, czy importer ma status upoważnionego zgłaszającego CBAM. |
| 2026 r. | Cenę certyfikatu CBAM oblicza się jako średnią kwartalną ceny aukcyjnej uprawnień w unijnym systemie handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS). |
| od 2027 r. | Cenę certyfikatu oblicza się jako średnią tygodniową. |
| 30 września 2027 r. | Termin złożenia pierwszej deklaracji CBAM, obejmującej przywóz z 2026 r., i umorzenia odpowiedniej liczby certyfikatów CBAM. |
Upoważnieni zgłaszający kupują certyfikaty CBAM od właściwego organu krajowego w państwie, w którym mają siedzibę. Jeżeli importer wykaże, że przy produkcji towaru zapłacono już cenę za emisję, odpowiednią kwotę można odliczyć. Szczegóły opisuje strona Komisji o fazie definitywnej CBAM, a bieżące zmiany — strona z komunikatami i aktualnościami.
Próg 50 ton
Status upoważnionego zgłaszającego CBAM jest wymagany od importera lub jego pośredniego przedstawiciela celnego, który przywozi w roku ponad 50 t towarów objętych CBAM. Próg wprowadziło rozporządzenie (UE) 2025/2083. Nie dotyczy on energii elektrycznej ani wodoru — ich przywóz wymaga statusu bez względu na masę.
Wartości domyślne i wartości rzeczywiste
Emisje wbudowane w przywożone towary można wykazać na dwa sposoby:
- Według wartości domyślnych Komisji Europejskiej. Wiążące wartości określa rozporządzenie wykonawcze (UE) 2025/2621 w aktualnym brzmieniu (strona Komisji z aktami prawnymi i wytycznymi). Komisja publikuje wartości również w arkuszu informacyjnym.
- Według wartości rzeczywistych podanych przez producenta. Takie dane wymagają weryfikacji przez weryfikatora akredytowanego dla CBAM. Według strony Komisji o weryfikacji CBAM akredytacji udzielają wyłącznie krajowe jednostki akredytujące państw UE, a po włączeniu przepisów do Porozumienia EOG także państw EOG.
Metody obliczania emisji wbudowanych i zasady weryfikacji określają rozporządzenia wykonawcze Komisji wymienione na stronie z aktami prawnymi i wytycznymi.
CBAM, EPD i ISO 14067 — różne metody
Deklaracja środowiskowa wyrobu (EPD) według EN 15804, ślad węglowy wyrobu według ISO 14067 i emisje wbudowane według zasad CBAM odpowiadają na różne pytania i stosują różne zasady obliczeń. Różnić się mogą m.in. granice systemu, sposób przypisania emisji do wyrobu, okres danych i wymagany sposób weryfikacji.
Dane zebrane do EPD, np. o zużyciu paliw, energii i surowców w zakładzie, mogą pomóc producentowi przygotować dane CBAM. EPD nie zastępuje jednak raportu emisji przygotowanego według zasad CBAM ani weryfikacji przez weryfikatora akredytowanego dla CBAM. Producent spoza UE, który chce przekazać importerowi wartości rzeczywiste, powinien ustalić z importerem i weryfikatorem, jakie dane i dokumenty są potrzebne.
Co możemy zrobić
Multicert prowadzi Program EPD Polska, w którym weryfikuje się deklaracje środowiskowe wyrobów budowlanych. Na stronie ISO 14067 opisujemy weryfikację deklaracji śladu węglowego konkretnego wyrobu. Żadna z tych usług nie jest weryfikacją CBAM.
Akredytacja Multicert AC 210 obejmuje certyfikację zgodności zakładowej kontroli produkcji w krajowym systemie 2+. Nie obejmuje weryfikacji CBAM ani oceny zgodności cementu w celu oznakowania CE. Taką ocenę prowadzi właściwa jednostka notyfikowana w odrębnym postępowaniu.
Zanim przygotujemy ofertę, ustalamy, jakiego dokumentu potrzebuje odbiorca: EPD, zweryfikowanej deklaracji śladu węglowego czy danych CBAM. Jeżeli potrzebne są dane CBAM, wskazujemy, że ich weryfikację musi przeprowadzić weryfikator akredytowany dla CBAM.
Najczęstsze pytania
Kogo obejmuje CBAM od 2026 r.? Importerów wybranych towarów z sektorów cementu, żelaza i stali, aluminium, nawozów, energii elektrycznej i wodoru oraz ich pośrednich przedstawicieli celnych. Status upoważnionego zgłaszającego CBAM jest wymagany przy przywozie ponad 50 t towarów objętych CBAM w roku, a przy energii elektrycznej i wodorze bez względu na masę. Obowiązki ciążą na importerze w UE, a nie na producencie spoza UE.
Czy można stosować wartości domyślne? Tak. Emisje wbudowane można wykazać według wartości domyślnych Komisji Europejskiej albo według wartości rzeczywistych. Wiążące wartości domyślne określa rozporządzenie wykonawcze (UE) 2025/2621 w aktualnym brzmieniu. Weryfikacji przez weryfikatora akredytowanego dla CBAM wymagają wartości rzeczywiste.
Czy deklaracja EPD zastępuje dane CBAM? Nie. EPD według EN 15804 oraz ślad węglowy według ISO 14067 stosują inne zasady obliczeń niż CBAM. Dane zebrane do EPD mogą pomóc przygotować dane CBAM, ale nie zastępują raportu emisji ani weryfikacji wymaganej dla CBAM.
Kto weryfikuje dane o emisjach na potrzeby CBAM? Weryfikator akredytowany dla CBAM. Akredytacji udzielają wyłącznie krajowe jednostki akredytujące państw UE, a po włączeniu przepisów do Porozumienia EOG także państw EOG. Akredytacja Multicert AC 210 dotyczy certyfikacji zakładowej kontroli produkcji i nie obejmuje weryfikacji CBAM.
Jak ustala się cenę certyfikatu CBAM? Według Komisji Europejskiej cenę oblicza się na podstawie ceny aukcyjnej uprawnień w unijnym systemie handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS): w 2026 r. jako średnią kwartalną, a od 2027 r. jako średnią tygodniową. Aktualne ceny publikuje Komisja.
Kontakt
W sprawie EPD lub weryfikacji deklaracji śladu węglowego wyrobu:
Renata Wojnowska — Wyroby budowlane, EPD, ZKP tel.: (+48) 730 668 341 e-mail: renata.wojnowska@multicert.pl