System 4 AVCP — niewidoczna nisza dobrowolnych certyfikatów wyrobów po CPR 2024/3110

Dlaczego ta interpretacja istnieje

W dyskusjach o CPR 2024/3110 zwykle pada pytanie: “jak uzyskać CE”. Rzadziej: “jaki certyfikat dobrowolny wzbogaci naszą ofertę przetargową”.

To drugie pytanie ma wielką wagę handlową. System 4 AVCP — najniższy z pięciu systemów oceny zgodności w CPR — dotyczy wyrobów budowlanych o niskim ryzyku. Producent sam wykonuje badania typu, wdraża ZKP, wystawia DoP i oznakowanie CE. Jednostka notyfikowana nie bierze udziału. Procedura formalnie wystarcza.

Praktycznie — nie wystarcza. Zamawiający publiczni (inwestycje drogowe, dotacyjne, samorządowe), deweloperzy oddający budynki użyteczności publicznej oraz generalni wykonawcy prowadzący duże inwestycje (>50 mln zł) żądają dodatkowego dokumentu potwierdzającego jakość wyrobu poza samodeklaracją. To otwiera rynek dla dobrowolnych certyfikatów jednostek akredytowanych — takich jak Multicert (PCA AC 210, ISO/IEC 17065).

System 4 AVCP — zakres i wyroby

Definicja systemu wg Załącznika V CPR

System 4 AVCP (Załącznik V Rozporządzenia (UE) 2024/3110, analogicznie do poprzedniego 305/2011 ze zmianami 568/2014) opiera się na następujących zadaniach producenta:

1. Badania typu (Initial Type Testing — ITT) — we własnym laboratorium lub przez laboratorium zewnętrzne; producent nie musi zlecać badań laboratorium akredytowanemu wg ISO/IEC 17025, choć w praktyce rekomendowane.
2. Zakładowa Kontrola Produkcji (ZKP — Factory Production Control, FPC) — system zarządzania jakością produkcji pozwalający producentowi utrzymywać ciągłą zgodność wyrobu z deklaracją.
3. Deklaracja Właściwości Użytkowych (DoP) — dokument wydawany przez producenta zgodnie z art. 6 CPR.
4. Oznakowanie CE — umieszczane na wyrobie, opakowaniu lub dokumentach handlowych zgodnie z art. 9 CPR.

Rola jednostki notyfikowanej (NB): brak. System 4 nie przewiduje uczestnictwa NB w procesie oceny zgodności.

Kategorie wyrobów objętych Systemem 4

Przegląd głównych grup wyrobów budowlanych w Systemie 4 AVCP w Polsce:

Łącznie segment w Polsce: ~3,5 mld zł rocznie — wielokrotnie większy od wszystkich innych interpretacji łącznie.

Szacunki branżowe: Polska Izba Handlu (sanitariaty), Stowarzyszenie Producentów Chemii Budowlanej (kleje, zaprawy), Związek Producentów Stolarki Otworowej (okna i drzwi).

Dlaczego producent potrzebuje certyfikatu dobrowolnego

Mimo że System 4 formalnie wystarcza, producent natrafia na praktyczne bariery rynkowe:

1. Przetargi publiczne

Inwestycje publiczne (GDDKiA, jednostki samorządu terytorialnego, Lasy Państwowe, spółki publiczne jak PKP PLK) stosują zapisy SIWZ wymagające dodatkowej certyfikacji:

• “Wyrób posiadający certyfikat wydany przez jednostkę certyfikującą akredytowaną przez Polskie Centrum Akredytacji wg normy ISO/IEC 17065”
• “Wyrób z Znakiem B lub równoważnym certyfikatem dobrowolnym”
• “Certyfikat zgodności z normą PN-EN XXX”

Dla wyrobu z CE w Systemie 4 bez dodatkowego certyfikatu — oferta wykonawcy odrzucana w fazie oceny formalnej.

2. Programy dotacyjne

Programy dotacyjne (Czyste Powietrze, Mieszkanie Plus, RPO regionalne) wymagają wyrobów spełniających dodatkowe kryteria jakościowe. Producent z dobrowolnym certyfikatem ma większe szanse na listę kwalifikowanych wyrobów (QPL — Qualified Product List).

3. Umowy B2B z generalnym wykonawcą (GW)

Duzi GW (Mostostal, Budimex, Skanska, Strabag) w umowach podwykonawczych wymagają:

• Certyfikatu wydanego przez jednostkę akredytowaną przez PCA (krajową) lub akredytację uznaną wg porozumień EA MLA.
• Znaku B krajowego lub równoważnika.
• Audytu zakładu produkcyjnego przez jednostkę certyfikującą (nie tylko samodeklaracja producenta).

4. Rynek eksportowy

Dla eksportu do krajów z własnymi wymaganiami krajowymi (np. DIBt w Niemczech, ATG w Belgii, ETA Danmark) dobrowolny certyfikat akredytowanej jednostki polskiej ułatwia uznanie.

5. Due diligence inwestorów

Przy inwestycjach z dużym udziałem kapitału zagranicznego (deweloperzy francuskich i niemieckich grup, inwestorzy holenderscy) przeglądy due diligence wymagają dokumentów niezależnej weryfikacji. Samodeklaracja producenta to ryzyko reputacyjne dla inwestora.

Rola Multicert w Systemie 4 AVCP

Multicert jako jednostka certyfikująca akredytowana wg ISO/IEC 17065 (Polskie Centrum Akredytacji, akredytacja AC 210) jest uprawniona do wydawania dobrowolnych certyfikatów wyrobów budowlanych w zakresie swojej akredytacji. W Systemie 4 AVCP:

• Nie potrzebujemy notyfikacji KE (NANDO) — System 4 nie wymaga uczestnictwa NB.
• Działamy w zakresie normy zharmonizowanej — certyfikujemy zgodność wyrobu z wymaganiami normy, tej samej co producent deklaruje w DoP.
• Wartość dodana dla producenta: dokument niezależnej weryfikacji wydany przez akredytowaną jednostkę.

Procedura certyfikacyjna

Etap 1 — Wniosek i dokumentacja (2–3 tygodnie):

• Producent dostarcza: opis wyrobu, karty techniczne, specyfikacje materiałowe, wyniki badań typu (z własnego lub zewnętrznego laboratorium), opis Zakładowej Kontroli Produkcji, DoP, historię produkcji.
• Umowa certyfikacyjna z Multicert — zakres, harmonogram, koszt.

Etap 2 — Ocena dokumentacji (1–2 tygodnie):

• Weryfikacja kompletności dokumentacji.
• Ocena zgodności z wymaganiami właściwej normy zharmonizowanej (np. PN-EN 998-1 dla zapraw, PN-EN 14351-1 dla okien).
• W razie niekompletności — wezwanie do uzupełnienia.

Etap 3 — Badania weryfikacyjne w laboratorium akredytowanym (3–6 tygodni):

• Multicert nie prowadzi badań własnych — korzystamy z laboratoriów akredytowanych wg ISO/IEC 17025 (ITB, IBMB, ICiMB, Sieć Badawcza Łukasiewicz — Instytut Technologii Materiałów Elektronicznych).
• Próbka pobrana z produkcji lub magazynu producenta, przekazana do laboratorium.
• Wyniki badań porównane z wartościami deklarowanymi przez producenta w DoP.

Etap 4 — Audyt ZKP producenta (1 dzień on-site):

• Weryfikacja procedur produkcji: kontrola surowców, proces technologiczny, kontrola końcowa, pakowanie, etykietowanie.
• Weryfikacja kompetencji personelu, kalibracji sprzętu pomiarowego.
• Ocena archiwum zapisów jakościowych.

Etap 5 — Decyzja certyfikacyjna (1–2 tygodnie):

• Komisja certyfikacyjna Multicert (3 osoby, minimum 1 nieuczestniczący w audycie) podejmuje decyzję na podstawie raportu audytu, wyników badań i oceny dokumentacji.
• Decyzja pozytywna → wydanie certyfikatu. Negatywna → plan działań korygujących lub odmowa.

Etap 6 — Wydanie certyfikatu i nadzór:

• Certyfikat dobrowolny Multicert — ważność 3 lata.
• Audyty nadzorcze — raz w roku, on-site w zakładzie producenta.
• Badania kontrolne — raz w roku, próbka z rynku lub z zakładu.
• Ocena zmian — przy modyfikacji wyrobu, procesu technologicznego lub dokumentacji producent zgłasza zmianę do Multicert, komisja ocenia czy wymaga rozszerzenia certyfikatu.

Koszty i czas

• Pierwsza certyfikacja: 15–35 tys. zł netto (zależnie od skomplikowania wyrobu, zakresu badań, lokalizacji zakładu).
• Audyt nadzorczy roczny: 5–10 tys. zł netto.
• Czas pełnego procesu: 6–10 tygodni od wniosku do certyfikatu.

Dla porównania: certyfikacja w Systemie 2+ AVCP z udziałem notyfikowanej jednostki (ITC Zlín, NB 1023) kosztuje 40–80 tys. zł i trwa 12–16 tygodni. System 4 z dobrowolnym certyfikatem Multicert to szybsza i tańsza ścieżka dla wyrobów niskiego ryzyka.

Konsekwencje dla trzech grup adresatów

Producent wyrobu

• Analiza opłacalności: dla wyrobów kierowanych na rynek przetargów publicznych lub do dużych GW, dobrowolny certyfikat okupuje się w ciągu 12–18 miesięcy przez zwiększenie dostępu do przetargów.
• Portfolio certyfikatów: ideałem jest posiadanie: (a) DoP + CE (obowiązkowe), (b) Znak B krajowy (dla rynku publicznego), (c) dobrowolny certyfikat wyrobu Multicert (dla B2B z GW).
• Multi-product certification: producent z kilkoma wyrobami tego samego typu (np. 5 rodzajów zapraw) może uzyskać certyfikat grupowy — koszt 30–50% niższy niż pojedyncze.

Zamawiający publiczny

• Zapisy SIWZ powinny być precyzyjne: “Wyrób posiadający dobrowolny certyfikat wyrobu wydany przez jednostkę certyfikującą akredytowaną przez Polskie Centrum Akredytacji wg normy ISO/IEC 17065 lub równoważną akredytację uznaną w ramach porozumień EA MLA”.
• Unikać zapisów nadmiarowych: “wyrób posiadający CE oraz certyfikat Znaku B oraz certyfikat dobrowolny” — może być podstawą odwołania do KIO.

Wykonawca / generalny wykonawca

• Due diligence łańcucha dostaw: weryfikacja dokumentów dostarczanych przez producenta — CE z DoP (podstawa), dobrowolny certyfikat (dodatkowa warstwa pewności).
• Umowa podwykonawcza: wymagać aktualnego certyfikatu w okresie obowiązywania umowy. Certyfikat 3-letni zabezpiecza umowy o typowej długości trwania budowy.

Strategiczna rola Multicert na tym rynku

Spośród 9 interpretacji w naszej sekcji, System 4 AVCP jest największym segmentem wolumenowym — pokrywa ~3,5 mld zł rynku polskiego, podczas gdy pozostałe 8 interpretacji razem to ~8 mld zł (BESS, pompy ciepła, BIPV, separatory, oczyszczalnie itd.).

Z punktu widzenia Multicert jako jednostki certyfikującej akredytowanej PCA, segment System 4 AVCP to:

• Niska konkurencja: w Polsce niewiele jednostek akredytowanych wg ISO/IEC 17065 specjalizuje się w wyrobach niskiego ryzyka (konkurenci: ITB Certyfikacja, ICiMB, wybrane oddziały TÜV).
• Wysoki potencjał replikacji: producent zaciągający jeden wyrób często rozszerza zakres na kolejne (zaprawy → kleje → farby).
• Kontrakty długoterminowe: audyty nadzorcze roczne przez 3 lata + re-certyfikacja co 3 lata = stały strumień przychodów.
• Wzmacnia naszą ofertę Znaku B: producent z dobrowolnym certyfikatem Multicert chętniej rozszerza portfolio o Znak B dla wariantów krajowych.

Jak zacząć

Dla producenta: zapytanie o ofertę przez multicert.pl/kontakt z podaniem: (a) rodzaj wyrobu i norma zharmonizowana, (b) wolumen produkcji roczny, (c) kanał sprzedaży dominujący (hurt, detal, przetargi publiczne). Oferta przygotowana w 3–5 dni roboczych.

Dla zamawiającego publicznego: wsparcie w redakcji zapisów SIWZ — standardy@multicert.pl. Konsultacja bezpłatna.

Powiązany program autorski Multicert

Dla wyrobów opisanych w tej interpretacji — w Systemie 4 AVCP lub spoza zharmonizowanych norm europejskich (hEN) — uruchomiliśmy autorski program dobrowolnej certyfikacji Multicert Verified (MS-CPR 001:2026). Program prowadzony w zakresie akredytacji PCA AC 210 wg ISO/IEC 17065:2012, schemat Type 6 wg ISO/IEC 17067:2013.

Certyfikat nie zastępuje CE (jeśli wymagane) — jest uzupełnieniem, dokumentem niezależnej weryfikacji honorowanym przez zamawiających publicznych (GDDKiA, samorządy, inwestorzy publiczni), deweloperów i generalnych wykonawców. Producent otrzymuje graficzny znak Multicert Verified + wpis do publicznego rejestru certyfikatów.

Pełne wytyczne MS-CPR 001:2026 + 3 załączniki (checklist audytora, wzory dokumentów, macierz wymagań): 👉 multicert.pl/dokumenty/program-certyfikacji-multicert-verified Przeczytaj też case study:

• System 4 AVCP w przetargu publicznym — case study

Źródła i dalsze czytanie

• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/3110 (CPR) — Załącznik V (systemy AVCP).
• Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 568/2014 zmieniające załącznik V rozporządzenia 305/2011 (klasyfikacja systemów AVCP).
• Komunikaty Komisji Europejskiej dotyczące harmonizacji norm wyrobów budowlanych: Dziennik Urzędowy UE, seria C.
• Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych (Dz.U. 2004 nr 92 poz. 881 z późn. zm.) — Znak B i krajowe procedury.
• Polski Komitet Normalizacyjny — katalog aktualnych norm PN-EN: sklep.pkn.pl.
• Polskie Centrum Akredytacji — wykaz jednostek certyfikujących wg ISO/IEC 17065: pca.gov.pl.

Interpretacja opracowana przez Zespół Multicert na podstawie aktualnego stanu prawnego Polski i UE (kwiecień 2026 r.) oraz praktyki certyfikacyjnej z lat 2020–2025. Szacunki rynkowe pochodzą z Polskiej Izby Handlu, Stowarzyszenia Producentów Chemii Budowlanej i Związku Producentów Stolarki Otworowej — dane orientacyjne, aktualizowane kwartalnie. Aktualną wersję publikujemy na multicert.pl/interpretacje.